سیستمی است که برای جلوگیری از تصادفات و ایجاد بستری مناسب و کارآمد برای حرکت روان ترافیک (عبور و مرور) هوایی، راهنمایی های لازم را به کلیه یگانهای پروازی (هواگردها) ارائه می‌‌دهد.

مراقبت پرواز به دو زیر مجموعه تخصصی عمده قابل تفکیک می‌‌باشد که می‌‌توان از آنها با عناوین واحد کنترل پایانه پرواز و واحد کنترل مسیر پرواز نام برد. واحد کنترل پایانه پرواز مسئول هدایت ترافیک هوایی در محدوده 30 ناتیکال مایلی هر فرودگاه می‌‌باشد، در حالیکه ترافیک موجود در مسیر بین پایانه‌های اصلی و همچنین نقاطی که به دلیل نداشتن ترافیک قابل توجه، نیازی به یک پایانه مجهز ندارند، توسط واحد کنترل مسیر هدایت می‌‌شوند.

افرادی که مسئول کنترل ترافیک پایانه‌ای هستند و بطور مصطلح آنان را کنترلر می‌‌نامند، در مجموئه اماکن و تاسیساتی مشغول به کار هستند که انها را بترتیب برج مراقبت پرواز یا بطور اختصار ( ATCTs ) و پایانه کنترل تقرب بوسیله رادار یا بطور اختصار ( TRACON )، می‌‌نامند. در بعضی از نقاط پرسنل مورد نیاز بطور مشترک و همزمان در ATCT و TRACON با یکد یگر همکاری می‌‌کنند، در حالیکه در دیگر نقاط، برج مراقبت و TRACON کاملا از یکد یگر جدا بوده و بطور مستقل عمل می‌‌کنند. برای مثال فرود گاه بین المللی هنولولو دارای تاسیسات مشترک می‌‌باشد، در صورتی که برج مراقبت فرود گاه اوهارای شیکاگو در محل فرودگاه واقع می‌‌باشد، ولی تاسیسات کنترل تقرب رادار آن در فاصله‌ای دورتر و در الجین ایلینویز واقع می‌‌باشد.

انواع هواپیما از نظر نوع بال

از نظر نوع بال ، بطور کلی دو نوع هواپیما وجود دارد:

هواپیماهای با بال ثابت (Fixed wing Aircraft)

هواپیماهای با بال چرخنده (Rotary wing Aircraft)

نوع اول هواپیما و به نوع دوم هلیکوپتر یا چرخبال نام دارد. هواپیما‌ها عموما‌ دارای بال ثابت هستند و در طول پرواز بال نمی‌چرخد. ولی هلیکوپتر ، هواپیمائی است که بالش در حال پرواز به دور یک محور می‌چرخد.

انواع هواپیما از نظر دارا بودن سرنشین

از نظر دارا بودن سرنشین ، هواپیماها به دو گونه کلی تقسیم می‌گردند:

هواپیماهای با سرنشین (Manned Aircraft)

هواپیماهای بدون سرنشین (Unmanned Aircraft)

هواپیماهای بدون سرنشین شامل موشک هدایت شونده ( Missile ) ، موشک هدایت نشونده ( Rocket ) ، هواپیماهای کنترل از راه دور ( RPV یا Remote Piloted Vehicle ) و غیره می‌باشند.

انواع هواپیما از نظر چگالی

از نظر جرم حجمی هواپیماها به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

هواپیماهای سنگینتر از آزمایشهای مربوط به هوا (Heavier than Air Aircraft)

هواپیماهای سبک‌تر از آزمایش‌های مربوط به هوا (Lighter than Air Aircraft)

نوع دوم شامل بالن (Balloon) ، کشتی هوائی (Air ship) و مانند اینهاست.

انواع هواپیمای مانوری

از نظر قدرت مانوری ، هواپیماها به چهار نوع مختلف تقسیم می‌کردند:

هواپیماهای غیر مانوری (Normal (Non - Aerobatic) Aircraft)

هواپیماهای نیمه مانوری (Utility (Semi - Aerobatic) Aircraft)

هواپیماهای مانوری (Aerobatic Aircraft)

هواپیماهای بسیار مانوری (High Maneuverability Aircraft)

از جنبه‌های دیگر از قبیل وزن ، نوع برخاستن ، قدرت مخفی شدن از دید رادار (Stealth) ، موتور و ... نیز هواپیماها به انواع مختلف تقسیم بندی می‌شوند.

انواع هواپیمای نظامی (Military Aircraft)

هواپیمای بمب افکن

هواپیمای رهگیر

هواپیمای جنگنده

هواپیمای شکاری

هواپیمای حمل و نقل نظامی

هواپیمای شناسایی و جاسوسی

هواپیمای مخفی از دید رادار (استیلت)

هواپیمای سوخت رسان

هواپیمای پشتیبانی نزدیک

هواپیمای گشت

هواپیمای آموزشی نظامی

هواپیمای ضد زیر دریایی

هواپیمای هشدار سریع

هواپیمای فرماندهی هوایی

هواپیمای مخابراتی

هواپیمای سیبل (هدف)

هواپیمای ضد شورش

هواپیمای دیده بانی

هواپیمای مراقبت دریایی

هواپیمای آزمایشی

هواپیمای ضد کشتی

هواپیمای ضد تانک

هواپیمای دفاع هوایی

انواع هواپیما از نظر مکانیزم پرواز

هواپیمای با باند صفر یا هواپیماهای عمود پرواز

هواپیمای با باند کوتاه - کمتر از 150متر

هواپیمای با باند معمولی

هواپیمای معمولی یا خشکی نشین

هواپیمای آب نشین توانایی فرود روی آب را دارند.

هواپیمای دو زیست

هواپیمای ناو نشین

انواع هواپیماها از نظر نوع موتور (Power Plant)

موتور پیستون پراپ:

پراپ مخفف کلمه پروپلر (Propeller) و به معنی پروانه (ملخ) هواپیما می‌باشد. در اینگونه موتورها نیروی پیشران (Propulsion) توسط پروانه تولید می‌شود که پروانه نیز بوسیله موتور پیستونی می‌چرخد. محدودیت استفاده از این موتورها وزن آنهاست، زیرا درصورتی که نیروی زیادی از این موتور‌ها بخواهیم باید موتورهایی با وزن بسیار زیاد طراحی گردند.

موتور توربو پراپ (پراپ جت یا توربو ملخی):

در این موتورها نیز نیروی اصلی توسط پروانه تولید می‌شود ولی چرخش پروانه توسط موتور جت صورت می‌گیرد. هواپیمای ایران 140 ( An - 140) نیز از این گونه موتورها بهره می‌گیرد.

موتور توربو جت:

به زبان ساده این موتورها آزمایشهای مربوط به هوا را از ورودی (Intake) به داخل کشیده و پس آنکه انرژی زیادی به آزمایشهای مربوط به هوا داده شد آنرا با سرعت زیاده از انتهای موتور خارج می‌کند و تغییر سرعت قابل توجه در ورودی و خروجی موجب حرکت هواپیما می‌گردد.

موتور توربو فن:

ساختمان اینگونه موتورها همان ساختمان موتورهای توربوجت است، با این تفاوت که این موتورها دارای قطر بزرگتری هستند و همه هوای ورودی از داخل موتور عبور نمی‌کند. بلکه مقداری آزمایشهای مربوط به هوا از اطراف بدنه موتور و در داخل یک پوسته حرکت می‌کند.

موتور توربو شفت:

این موتورها در هلیکوپتر‌ها کاربرد دارند و شباهت زیادی به موتورهای توربو پراپ دارند.

موتورهای رم جت:

این موتور‌ها در سرعتهای بسیار زیاد کاربرد دارند و دارای هیچ عضو چرخنده‌ای نمی‌باشند (برخلاف کلیه موتورهای دیگر).

بمعنی یافتن جهت و مسافت بوسیله امواج رادیویی اختراع رادار به حدود 50سال پیش بر می گردد در آن هنگام که مطالاعات روی امواج رادیویی انجام می شد در شروع جنگ جهانی دوم روی این تکنیک توسط دانشمندان بریتانیایی برای امور دفاعی کشور مطا لعات قابل توجهی انجام گرفت بعدا پیشرفت های زیادی دراین موردبه عنوان یک کمک برای دریا نوردی و همچنین برای دفاع انجام شد رادار در تاریخ الکترونیک مقام مهمی دارد زیرا بسیاری از تکنیک ها در ابتدا توسط مهندسین رادار توسعه یافت تا احتیاجات نظامی را رفع کند و بعد پس از پیشرفت های زیاد در کاربرد های دیگر الکترونیک مورد استفاده قرار گرفت .

طرز عمل رادار:

امروزه کشور های جهان بودجه کلانی به سیستم های دفاع هوایی خود اختصاص داده اند که این سیستم دفاعی شامل فرودگاه-پرسنل مربوطه-خلبان و هواپیماهای گران قیمت هست!مخارج حفاظت از این فرودگاه ها که شامل تاسیسات -تربیت پرسنل مربوطه و حقوق آنها میشود بسیار گران تمام میشود. همچنین تربیت و پرورش خلبانان ورزیده نیاز به بودجه و زمان بسیار دارد و همین طور قیمت هواپیماهایی که دارای کاربرد دفاعی و جنگی باشند سرسام آور بوده وتهیه لوازم یدکی آنها نیز به این هزینه ها می افزاید.
ریسک از دست دادن خلبانان و هواپیما های ذی قیمت در ماموریت های جنگی بسار زیاد است.ضمنا پرواز این هواپیماها برای عملیات های جاسوسی و اکتشافی مقرون به صرفه نیست.این در حالیست که اکتشاف جهت اخذ اطلاعات عینی با ارزش در مناطق تدارکاتی دشمن و جبهه ها دارای اهمیت ویژه و با ارزشی است! چون تغیرات تاکتیکی دشمن در پشت جبهه ها توسط دیدبانان قابل تشخیص نیست! تشخیص سریع هدف,کنترل آتش و ردیابی قوای دشمنبرای تامین نیروی دفاعی یا ضربتی لازم احتیاج مبرم به یک سیستم اکتشافی و دفاعی مطمن و مقرون به صرفه را به خصوص در عمق جبهه دشمن لازم میسازد.این کار به وسیله استفاده از سیستم مقرون به صرفه آر-پی-وی ممکن میگردد.
آر-پی-وی چیست؟
مخفف Remotely piloted Vehicle به معنای هواپیمای کنترلی بدون خلبان!
میباشد به معنای هواپیمای بدون خلبان کنترل از راه دور میباشد. انواع این هواپیما با طرح های مختلف و کیفیت بهره دهی عالی,قابلیت تحرک در هوای نامساعد,حداقل پرسنل جهت بهره برداری و قیمت مناسب میتوانند در ماموریت های مختلف جنگی و دفاعی انجام وظیفه کنند.این هواپیماها از یک ایستگاه کنترل زمینی دور از منطقه جنگی کنترل میشوندو عدم وجود خطرات جانی برای کنترلر فرصت تصمیم گیری صحیح و عملیات دقیق را فراهم میسازد.بعلت کوچک بودن هدف قرار دادن آن توسط پدافند ضدهوایی دشمن بسیار مشکل استو هواپیما میتواند جهت انجام ماموریت به سادگی تا حد ممکن به هدف خود نزدیک شود.این هواپیماها دارای کاربرد های مختلفی هستند از جمله مهمترین کاربرد های آنها:
1- تارگت درون( یا هدف پرنده) 2- اکتشافی 3- ضربتی

1-هدف پرنده
این نوع آر-پی-وی هواپیمای کوچیک است که هدفی سبک به طول دو تا سه متر را به دنبال خود با فاصله زیادی یدک میکشد. این هدف به وسیله کابل باریکی به مرکز ثقل هواپیما متصل است و کاربرد آن تمرین پرسنل دفاع ضد هوایی میباشد.بدین ترتیب که پرسنل مربوطه بوسیله ضد هوایی به این هدف شلیک میکنندو به وسیله سیگنال های الکترونیکی از اصابت گلوله ها به هدف اطلاع حاصل میکنند.
2-اکتشافی
این نوع آر-پی-وی همانطوری که گفته شددر ماموریت های اکتشافی که برای خلبانان بسیار خطرناک است مورد استفاده قرار میگیرد.کاربد این نوع بسیار وسیع بوده و هواپیما با کمک یک سیستم ردیابی میتواند به محل ماموریت راهنمایی شده و زمانی که در محل قرار میگیرد اطلاعات دریافتی را ضبط ویا در همان زمان به ایستگاه زمینی منتقل کند, ایستگاهی که پرسنل با داشتن صفحه تلویزیونی اطلاعات را ببینند.
3- ضربتی
کاربرد این آر-پی-وی مانند بمب های هدایت شونده است و میتواند جهت بمباران مناطق مهم جنگی از قبیل انبارهای مهمات و غیره مورد استفاده قرار بگیرد. سادگی این نوع به سبب آسانی سرعت تولید آن میباشد.به طوری که میتواند به عنوان سلاح مصرفی در از بین بردن سایت های راداری دشمن یا هواپیماهای جنگی و دیگر وسایل جنگی که ارزش حمله دارند مورد استفاده قرار میگیرد.این هواپیماها قابل پرواز در شرایط جوی نامساعد بوده و به علت کوچکی ریسک کمتری در مقابل دفاع ضدهوایی می باشند.به علت مخارج تولیدی کم و حمل و نقل آسان و نگهداری راحت بوده و از این نظر با هواپیماهای با خلبان قابل قیاس نیست!این وسیله دارای سیتم های کنترل زمینی-سکوی پرتاب-سیستم بازیابی و خود هواپیما میباشد و به علت دارا بودن سیستم پرتاب دیگر احتیاجی به تاسیسات فرودگاهی ندارد.و از این نظر تا حد بسیار زیادی هم از مخارج بهره برداری آن کاسته میشود. به این ترتیب انتظار میرود که در اینده انواع آن جانشین هواپیماهای جنگی و دفاعی شود.در حال حاضر کشورهای زیادی به ساخت و استفاده از این سستم دست پیدا کرده اند.

Taranis نام بزرگترين وسيله يا همان هواپيماي بدون سرنشين جهان است كه طرح نهايي آن آماده شده و به زودي ساخت آن نيز آغاز خواهد شد. ساخت اين هواپيماي فوق مدرن با تفاوت هايي در مقايسه با سبك و سياق هواپيماهاي مشابه فعلي در حالي آغاز خواهد شد كه طراحي هواپيماهاي فعلي عمدتا با تمركز اصلي بر دنبال كردن اهدافي نظير ارتقاي توانايي هاي شناسايي و تجسس صورت گرفته است اما فناوري هاي به كاررفته در Taranis عمدتا با هدف مورد هدف قرار دادن و شركت در حملات پيچيده مورد استفاده قرار گرفته اند.

Taranis نام بزرگترين وسيله يا همان هواپيماي بدون سرنشين جهان است كه طرح نهايي آن آماده شده و به زودي ساخت آن نيز آغاز خواهد شد. ساخت اين هواپيماي فوق مدرن با تفاوت هايي در مقايسه با سبك و سياق هواپيماهاي مشابه فعلي در حالي آغاز خواهد شد كه طراحي هواپيماهاي فعلي عمدتا با تمركز اصلي بر دنبال كردن اهدافي نظير ارتقاي توانايي هاي شناسايي و تجسس صورت گرفته است اما فناوري هاي به كاررفته در Taranis عمدتا با هدف مورد هدف قرار دادن و شركت در حملات پيچيده مورد استفاده قرار گرفته اند. 
در حالي كه اين هواپيما فعلا براي سرعت و تجسس در آسمان ها طراحي شده است ، اما Taranis قادر خواهد بود تا حجم قابل توجهي از مهمات رابرفراز طيف وسيعي از هدف هاي شناسايي شده فروريزد. هم چنين اين هواپيما قادر است تا به واسطه برخورداري از سيستم هاي هوشمند ، در واقع مواجه با سيستم هاي پروازي سرنشين دار و مهاجم و ساير هواپيماهاي بدون سرنشين در عمليات هاي برد عميق ، به دفاع از خود بپردازد.
 Taranis  از جهات گوناگون يك استثناست . اين هواپيماي فوق مدرن در حالي كه با سيستم هاي جنگي دشمن در حال نبرد است ، به صورت مستقل و خودكارمي تواند فرود آمده ، از زمين برخاسته و حتي مسير پروازي خود را در آسمان به هنگام شناسايي محيط هاي گسترده رديابي كند. 
اين هواپيما حتي مي تواند بر اساس تصميم گيري هاي خودكاري كه صورت مي دهد ، به شناسايي و هدف قراردادن محيط هاي مختلف پرداخته و درادامه از سيستم هاي حسگري خود براي انتقال تصاوير گرفته شده به اپراتور و تاييد اهداف استفاده كند. هرگاه اين هواپيما مجوز پرواز بگيرد، آن گاه است كه به صورت خودكار عمل كرده و پس ازمورد حمله قراردادن اهداف مورد نظرش به آشيانه باز مي گردد. 
كريس آلام مدير پروژه Taranis در سيستم هاي  انگليس گفت : ما دراين هواپيما تمامي سيستم هاي تصميم گيري خودكار را گرد هم آورده ايم و اكنون تمامي قطعات كليدي و مورد نياز براي كدگذاري و آزمايش آماده هستند. 

قرار است كه فرايند ساخت اين هواپيما تا پيش از پايان سال 2007 آغاز شده و پيش بيني مي شود كه آزمايش هاي زميني آن نيز در اوايل سال 2009 انجام شود. آسمان انگليس در سال 2010 شاهد نخستين پرواز آزمايشي آن خواهد بود. 

موتورهاي جت:

موتور پیستون پراپ:

پراپ مخفف کلمه پروپلر (Propeller) و به معنی پروانه (ملخ) هواپیما می‌باشد. در اینگونه موتورها نیروی پیشران (Propulsion) توسط پروانه تولید می‌شود که پروانه نیز بوسیله موتور پیستونی می‌چرخد. محدودیت استفاده از این موتورها وزن آنهاست، زیرا درصورتی که نیروی زیادی از این موتور‌ها بخواهیم باید موتورهایی با وزن بسیار زیاد طراحی گردند.

موتور توربو پراپ پراپ جت یا توربو ملخی:

در این موتورها نیز نیروی اصلی توسط پروانه تولید می‌شود ولی چرخش پروانه توسط موتور جت صورت می‌گیرد. هواپیمای ایران 140 ( An - 140) نیز از این گونه موتورها بهره می‌گیرد.

موتور توربو جت:

به زبان ساده این موتورها آزمایشهای مربوط به هوا را از ورودی (Intake) به داخل کشیده و پس آنکه انرژی زیادی به آزمایشهای مربوط به هوا داده شد آنرا با سرعت زیاده از انتهای موتور خارج می‌کند و تغییر سرعت قابل توجه در ورودی و خروجی موجب حرکت هواپیما می‌گردد.

موتور توربو فن:

ساختمان اینگونه موتورها همان ساختمان موتورهای توربوجت است، با این تفاوت که این موتورها دارای قطر بزرگتری هستند و همه هوای ورودی از داخل موتور عبور نمی‌کند. بلکه مقداری آزمایشهای مربوط به هوا از اطراف بدنه موتور و در داخل یک پوسته حرکت می‌کند.

موتور توربو شفت:

این موتورها در هلیکوپتر‌ها کاربرد دارند و شباهت زیادی به موتورهای توربو پراپ دارند.

موتورهای رم جت:

این موتور‌ها در سرعتهای بسیار زیاد کاربرد دارند و دارای هیچ عضو چرخنده‌ای نمی‌باشند برخلاف کلیه موتورهای دیگر.

1. 5 دسامبر 1945 : 5 هواپیمای جنگنده TBM متعلق به نیروی دریایی که در یک پرواز آموزشی از پایگاه دریایی هوایی فورت لادردیل در فلوریدا به هوا برخاستند و همگی ناپدید شدند. مجموع خلبان و سرنشینان آن 14 نفر بودند.
   
   
2. 5 دسامبر 1945 : هواپیمای بمب افکن PBM مارتین مارینر با 13 خدمه که جهت نجات هواپیماهای TBM اعزام شده بود، چند دقیقه بعد از پرواز ارتباط رادیویی‌اش قطع شده و ناپدید گشت.
   
   
3. 1947 : هواپیمای سوپر فورت C-54 متعلق به ارتش آمریکا در 100 مایلی برمودا ناپدید شد.
   
   
4. 29 ژانویه 1948 : هواپیمای چهار موتوره استارتایگر از نوع تئودور ۴ در حالیکه ارتباط رادیویی‌اش با مرکز قطع گردیده بود، در 380 مایلی شمال شرقی برمودا با 13 سرنشین و خدمه گم شد.
   
   
5. 28 دسامبر 1948 : هواپیمای Dc-3 در مسیر سن خوان به میامی با 32 سرنشین به اضافه خدمه ناپدید شد.
   
   
6. 17 ژانویه 1949 : استارآریل همتای هواپیمای استارتایگر ، در مسیر لندن به سانیتاگوی شیلی از طریق برمودا و جامائیکا ، در 380 مایلی جنوب و جنوب غربی برمودا سمت کینگستون پس از قطع ارتباط رادیویی‌اش ، ناپدید شد.
   
   
7. مارس 1950 : هواپیمای آمریکای گلوب ماستر در شمالی‌ترین قسمت مثلث در حالیکه رهسپار ایرلند بود، گم شد.
   
   
8. 2 فوریه 1952 : هواپیمای باربری انگلیسی یورک در شمال مثلث که رهسپار جامائیکا بود، با 33 سرنشین ، ناپدید شد.
   
   
9. 30 اکتبر 1954 : هواپیمای نیروی دریایی سوپر کانستلیشن با 40 سرنشین در شمال مثلث ناپدید گشت.
   
   
10. 9 نوامبر 1956 : هواپیمای گشتی P5M متعلق به نیروی دریایی با 10 خدمه نزدیک برمودا ناپدید شد.
    
    
11. 8 ژانویه 1962 : هواپیمای نیروی هوایی در مسیر لنگلی فیلد ، در ویرجینیا به آزورز ، گم شد.
    
    
12. 28 آگوست 1963 : دو هواپیمای جدید متعلق به نیروی هوایی ، چهار موتوره در فلوریدا به قصد پیوستن به گروه اختصاص یافته جهت سوخت گیری ، در 300 مایلی جنوب غربی برمودا ناپدید شد.
    
    
13. 5 ژوئن 1965 : هواپیمای C- 119 باکسکار با 10 خدمه در جنوب شرقی باهاما ناپدید گردید.
    
    
14. 11 ژانویه 1967 : هواپیمای YC- 122 شکاری که به هواپیمای باری تبدیل شده بود، با 4 سرنشین در ناحیه گلف استریم بین پالم‌بیج و گراند باهاما گم شد.
    
    
15. 22 سپتامبر 1963 : هواپیمای بازی C-132 که رهسپار آزوزر بود، ناپدید گشت.

در واقع هواپیماهای استیلت - یا سایر ادواتی که از این ویژگی بهره می گیرند - کاملا نامرئی نیستند، بلکه با به کارگیری تکنولوژی های خاصی، شناسایی آنها سخت تر است.

به طور کلی می توان گفت هدف اصلی این است که به هواپیما اجازه داده شود تا عملیات مورد حمله خود را بدون شناسایی شدن و با موفقیت به انجام برساند. این سیستم طی جنگ خلیج فارس در سال 1991 مورد استفاده بسیار قرار گرفت و کارایی خود را نشان داد هرچند از آن زمان به بعد کمتر به کار رفته است، اما کشورهایی چون آمریکا، روسیه، چین و چند کشور دیگر کماکان به توسعه هواپیماهای استیلت ادامه داده اند.

چگونه هواپیماهای استیلت قابل ردیابی نیستند؟
روش اصلی به کار گرفته شده در تکنولوژی استیلت در هواپیماهای مدرن، پوشاندن سطح بیرونی آنها با لایه ای از یک ماده جذب کننده بسیار قوی است. لازم به ذکر است که استفاده از این ماده هزینه نگهداری هواپیما را چندین برابر می کند.

طراحی بدنه هواپیما نیز خود تاثیر بسیاری در منحرف کردن امواج رادار دارد بطوری که برخی از انوع خاصهواپیماها، مانند